Σαββατοκύριακo
26-27  Μαίου 2018
Ημερήσια ηλεκτρονική εφημερίδα, Αρ. φύλλου 2806RSS FEED
Ἐξ Ἀναξιµένους ἄρχεσθαι & Αντιφιλοσοφισμού* παύεσθαι
Γράφει ο
Πέτρος Ιωαννίδης

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ ΕΥΡΥΣΤΡΑΤΟΥ ΜΙΛΗΣΙΟΣ 585/4 - 528/5

«Ἀναξιμένης τόν ἀέρα (δηλ. θεόν εἶναι)· δεῖ δ᾽ὑπακούειν ἐπί τῶν οὕτως λεγομένων τάς  ἐνδιηκούσας τοῖς στοιχείοις ἤ τοῖς σώμασι δυνάμεις» (Αέτιος 7, 13).

[= Ο Αναξιμένης λέει ότι ο αέρας (είναι θεός·) πρέπει όμως σύμφωνα με αυτή την αντίληψη  να εννοεί τις δυνάμεις που διαπερνούν τα υλικά στοιχεία ή τα σώματα].

 

PrincipiumPhilosophiaeesseinscientiam

(Kικέρων, 106-43, “Περί της φύσεως των θεών” βιβλίο 1o).

(= Αρχή της Φιλοσοφίας είναι η άγνοια)

 

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΧΕΙ ΓΕΥΣΗ

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΑΛΛΑ και ΑΘΑΝΑΣΙΑΣ

 

Για τους Έλληνες, ο πολιτισμός περιστρέφεται γύρω από την Ομορφιά, υποστηρίζει ο Μέγας Ελληνιστής του 20ού αιώνα Ζαν Πιερ Βερνάν (1914-2007). Ο Όμηρος άφησε ένα είδος οικουμενικής γνώσης και η Ελληνική Μυθολογία μια - μη θρησκευτική - Ηθική αξιών. Δεν πρόκειται για ηθική της απαγόρευσης, της αμαρτίας, της τύψης ή της ενοχής. Είναι μια Ηθική των αξιών. Και αξία για τους Έλληνες είναι το ΑΓΑΘΟΝ. Η ουσία βρίσκεται στον τρόπο που ζεις, που δρας, που μιλάς, που υποδέχεσαι τον άλλον, που συμπεριφέρεσαι απέναντι σ’ εχθρούς και φίλους. Όλα αυτά καθορίζουν ό, τι οι Έλληνες αποκαλούν “Καλόν κἀγαθόν”. Ο Φιλόσοφος Bερνάν, που αφιέρωσε τη ζωή του στην Αρχαία Ελλάδα βρήκε στην Ελληνική Μυθολογία έναν άλλο Ουμανισμό, μια διαφορετική θέαση του κόσμου.

«Το να μυηθείς στην Ελληνική Κουλτούρα σού επιτρέπει να απελευθερωθείς από την αταξία των σύγχρονων αξιών, όπου βασιλεύουν ο Ανταγωνισμός και η Ωμότητα».

Αυτό που υπερισχύει στους Έλληνες δεν είναι η χρησιμοθηρία ούτε κάποια αρετή υπαγορευμένη από το Υπερπέραν, αλλά η γεύση της Ελευθερίας και της Πνευματικής μάχης που κάνουν τη ζωή πιο όμορφη. Ακριβώς στο σημείο αυτό είναι που ο Ελληνικός Πολιτισμός διαφοροποιείται από τον αιγυπτιακό ή τον βαβυλώνιο.

Η Μυθολογία (σ.σ. Προϊστορία) επιβεβαιώνει την ιδέα ότι δεν υπάρχει πρόβλημα που να μην μπορεί να επιλυθεί μέσω της Διανοητικής Έρευνας και του Πολιτισμικού Διαλόγου.

«Ο Όμηρος είναι ένα είδος Οικουμενικής Γνώσης. Ακόμη και στο Μεσαίωνα, όλα τα έπη επηρεάστηκαν απ’ την Ιλιάδα και την Οδύσσεια. Πρόκειται για το θεμέλιο του πολιτισμού μας».

«Για τους Έλληνες αλλά και για όσους παγκοσμίως θεωρούν την Παρακαταθήκη του Ελληνικού Πολιτισμού ως Συστατική της ταυτότητάς τους, το έργο του Βερνάν θα συνεχίσει να χρησιμεύει ως καθρέφτης στον οποίο μπορούμε να ατενίσουμε όχι μόνο το Παρελθόν, αλλά και τις προοπτικές του Μέλλοντός μας» (Δήλωση του Κ. Καραμανλή όταν έγινε γνωστός ο θάνατος του Ζαν-Πιερ Βερνάν).

ΑΗΡ Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΟΝΤΩΝ

Στην Ιπποκρατική Ιατρική η ποιότητα των ανέμων, ψυχρών, θερμών, καθορίζει την ποιότητα των υδάτων. Στο συνδυασμό του αέρινου και υδάτινου στοιχείου ο Ιπποκράτης αναζητεί τις κλιματικές συνθήκες που επενεργούν θετικά ή αρνητικά στους κατοίκους ενός συγκεκριμένου τόπου. Ανάμεσα στις επιπτώσεις είναι η ποιότητα της φωνής - καθαρή, βαριά, βραχνή - και η εμφάνιση ασθενειών στον πληθυσμό: σπασμοί, δύσπνοιες κ.λπ. και η “ιερά νούσος”, η επιληψία.

«Ενεφύσησεν πνοήν ζωής...»

Στην Ιουδαιο-χριστιανική θρησκεία ο ΑΗΡ, ως πνοή Θεού, δίνει ψυχή στο δημιούργημα, τον Αδάμ: «και ενεφύσησε εις το πρόσωπον αυτού πνοήν ζωής και εγένετο ο άνθρωπος εις ψυχήν ζώσαν» (Γεν. Β’, 7).

 

“ΑΕΡΙΝΕΣ” ΧΡΗΣΕΙΣ και ΣΗΜΑΣΙΕΣ

Στην ταπεινή καθημερινότητα, εξάλλου, πλήθος εκφράσεων που απηχούν το συλλογικό φαντασιακό δανείζονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του αέρα για να σχολιάσουν ανθρώπινες συμπεριφορές - “πήραν τα μυαλά του αέρα” (= αποθρασύνθηκε, παραφέρθηκε) «πετάει στα σύννεφα» (= μακριά απ’ την πραγματικότητα), «είναι όλο λόγια του αέρα» (= λόγια χωρίς αξία, χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα), «ανεμομαζώματα διαβολοσκορπίσματα» (= για πράγματα που έγιναν ή αποκτήθηκαν με πρόχειρο ή και παράνομο τρόπο και μπορεί εύκολα να χαθούν ή να ξοδευτούν), «αλλάζω αέρα» (= αλλάζω παραστάσεις ταξιδεύοντας), «βγαίνω στον αέρα» (= εμφανίζομαι στα ραδιο-τηλεοπτικά μέσα - ως μαϊντανός συνήθως (σ.σ.), «Όπου φυσάει ο άνεμος» (= πρόσωπο που δεν έχει σταθερές πεποιθήσεις, που προσαρμόζεται καιροσκοπικά στις εκάστοτε ευνοϊκές συνθήκες προκειμένου να επωφεληθεί απ’ αυτές), «όποιος σπέρνει ανέμους, θερίζει θύελλες» (= όποιος προκαλεί για ιδιοτελείς σκοπούς έκρυθμες καταστάσεις - έριδες, διχόνοιες - υφίσταται τελικά πολύ χειρότερες συνέπειες κ.λπ.

Ο άνεμος (από το ἄωἄημι = πνέω, ἄεμος και με πλεoνασμό του ν άνεμος), το ρεύμα που διαπερνά τις αισθήσεις, δίνει στους Λατίνους τη λέξη anima για να αποδοθεί το πνεύμα, η ψυχή, το στοιχείο που διαφοροποιεί τη ζώσα απ’ τη νεκρή ύλη.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΛΑΜΑ 

Με τη γέννηση, το βρέφος (από το φέρβω = τρέφω, το δεόμενον τροφής ή από το εἰς φῶς βαίνειν - έρχεται στη ζωή), εγκαταλείπει το μητρικό σώμα και το υδάτινο περιβάλλον του αμνιακού υγρού και εκτίθεται στον ατμοσφαιρικό αέρα. Η γέννηση σηματοδοτεί τον βιολογικό αποχωρισμό από το μητρικό σώμα. Η αντανακλαστική κίνηση της αναπνοής εκδηλώνεται με το πρώτο κλάμα -κραυγή του νεογέννητου. Συνδυάζεται με την πρώτη εμπειρία της δυσαρέσκειας, καθώς τα πρώτα αισθητηριακά βιώματα μεταφέρονται από το δερμικό περίβλημα μέσω της επαφής του με το άγνωστο μέχρι τότε στοιχείο του ατμοσφαιρικού αέρα. Ενώ η φυσιολογική λειτουργία της αναπνοής εξασφαλίζει, μαζί με την θρέψη, την επιβίωση του βρέφους, ο ατμοσφαιρικός αέρας γίνεται ο φορέας των πρώτων στοιχείων που θα το καταστήσουν ψυχικό ον.

Το βρέφος με τη χρήση του αέρα μέσα στην στοματοφαρυγγική κοιλότητα, δημιουργεί ηχητικές μορφές απαραίτητες για την επικοινωνία του.

Το “πνεύμα - αέρας” είναι διάχυτο παντού, περιβάλλει και πληροί τα πάντα, χαρίζει στα έμβια ζωή και, επιπλέον, στο σκεπτόμενο ον, τον άνθρωπο, το μοναδικό προνόμιο να μπορεί να “δρα εν πνεύματι” ανεμπόδιστος από υλικούς και χρονικούς περιορισμούς. Αυτή η ριζική διαπίστωση διατρέχει με ποικίλο περίβλημα την ανθρώπινη σκέψη απ’ τη μυθική (προϊστορική) ως την επιστημονική. Όλη η σκέψη που έχει παραχθεί απ’ τον άνθρωπο από καταβολής κόσμου δείχνει μια επίμονη τάση συνταύτισης του “ανώτερου” με το “πνευματικό”.

Η τάση αυτή, που διαποτίζει τους προθρησκευτικούς “φυσικούς” μύθους, κορυφώνεται στην απόλυτη πνευματοποίηση του θεϊκού “απερινόητου” (= ακατάληπτου - ακατανόητου) και στην απάρνηση κάθε υλικότητας. Και αυτή υπάρχει ακατάλυτη στην ταύτιση της Υψηλοφροσύνης με την “πνευματική καλλιέργεια” και της Ελευθερίας με το “ανυπότακτο πνεύμα”.

Ο Αήρ περιβάλλει τα σωματικά όρια της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι το βασικό ζωτικό στοιχείο που εισέρχεται στο εσωτερικό του σώματος, μέσω της λειτουργίας της αναπνοής.

Η σχέση του ανθρώπου με τον αέρα είναι συνεχής και αδιάλειπτη και ίσως γι’ αυτό η δύναμή του η ζωοφόρος κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στην ανθρώπινη σκέψη και στα δημιουργήματα του ανθρώπινου πνεύματος.

Ο Αναξιμένης θεωρούσε τον αέρα δομικό στοιχείο των απαρχών του σύμπαντος. Ο κόσμος περιβάλλεται από πνοή και αγέρα, και στα έμψυχα όντα η ψυχή είναι ο αγέρας που συγκρατεί το ον.

«οἷον ἡ ψυχή, φησίν, ἡ ἡµετέρα ἀήρ οὖσα συγκρατεῖ ἡµᾶς, καί ὅλον τόν κόσµον πνεῦµα και ἀήρ περιέχει· λέγεται δέ συνωνύµως ἀήρ και πνεῦµα»

(Αέτιος ο Αντιοχεύς, 1ος - 2ος μ.Χ., ο Δοξογράφος, “Συναγωγή περί αρεσκόντων” και Αναξιμένης Fragment 2,3).

(= όπως η ψυχή μας, λέει, μας συγκρατεί όντας αέρας, έτσι και ολόκληρο τον κόσμο τον περιβάλλει πνοή και αέρας - οι λέξεις αέρας και πνεύμα είναι συνώνυμες).

 

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΠΕΡΙ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΣΜΟΥ

και ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 

Ο Ελληνικός λαός είναι ο μοναδικός στον κόσμο που εορτάζει την κήρυξη/έκρηξη του πολέμου (28.10.1940) και όχι τη μεγαλειώδη στιγμή της απελευθέρωσής του  από τα ναζιστικά - χιτλερικά στρατεύματα το ηλιόλουστο πρωινό της Πέμπτης 12 Οκτωβρίου 1944. Είναι καιρός να αλλάξουμε την ημερομηνία της εθνικής μας επετείου ή να εορτάζουμε και τις δύο ισότιμα.

Το περίεργο είναι ότι συνεχίζουμε ακόμη να στενάζουμε κάτω από τη γερμανική μπότα/κατοχή, χωρίς καμμία ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ!

«Ευτυχισμένος είναι εκείνος που όταν δίνει δεν θυμάται και όταν παίρνει δεν ξεχνά» (Ερνέστο Τσε Γκεβάρα,

1928-1967).

――――――

* Ἀντιφιλοσοφισµός: νεότευκτη, νεότοκη, λέξη του Συντάκτη αντί της Αφιλοσοφίας που σημαίνει απαξίωση και περιφρόνηση της φιλοσοφίας. Τάση, στάση, διάθεση, πνεύμα αντίθετο προς το φιλοσοφικό στοχασμό. Κίνηση, αντίληψη αντίθετη προς την αγάπη για τη γνώση, τη μελέτη και την έρευνα: Μισοφιλοσοφία από το μισοφιλόσοφος = ο μισών, ο αποστρεφόμενος, ο αντιπαθών το ερευνητικό πνεύμα, την αμερόληπτη και τεκμηριωμένη κριτική αξιολόγηση και το γόνιμο, ανήσυχο και σοβαρό προβληματισμό.

(αναδημοσίευση από την εφημερίδα  «ΕΒΔΟΜΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ”)


Ενιαίος Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης