Γράφει η Μαρίνα Κουρμπέλα
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο εμβολιασμός έχει προσφέρει τεράστια οφέλη για την υγεία, καθώς και κοινωνικοοικονομικά οφέλη για τα άτομα, τους πληθυσμούς και την κοινωνία ως σύνολο.
Όπως αναφέρει σε σχετική ανακοινωσή της, πρόκειται για μια από τις πλέον αποδοτικές οικονομικά παρεμβάσεις δημόσιας υγείας, η οποία αποτελεί τη βάση των προγραμμάτων πρόληψης παγκοσμίως, και το μέτρο πρώτης επιλογής για την πρωτογενή πρόληψη των μολυσματικών ασθενειών.
Χάρη στον εμβολιασμό, η ανθρωπότητα κατόρθωσε να εξαλείψει την ευλογιά, η οποία ευθυνόταν για τουλάχιστον τριακόσια εκατομμύρια θανάτους μόνο στον 20ό αιώνα. Ταυτόχρονα, φαίνεται πλέον απόλυτα εφικτή η πλήρης εξάλειψη της πολιομυελίτιδας, μιας άλλης σημαντικής απειλής για την ανθρώπινη υγεία.
Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας - ΠΟΥ εκτιμά. ότι ο εμβολιασμός σήμερα σώζει από 1 έως 3 εκατομμύρια ζωές ετησίως , και κατά την επόμενη δεκαετία προβλέπεται να σώσει άλλα 25 εκατομμύρια ανθρώπους . Σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, περιστατικά ασθενειών όπως η διφθερίτιδα και ο τέτανος είναι πλέον εξαιρετικά σπάνια, ενώ επιτεύχθηκε επίσης τεράστια πρόοδος στον έλεγχο ασθενειών όπως ο κοκκύτης και η ερυθρά.
Οι προκλήσεις
Παρά τα συνολικά οφέλη του εμβολιασμού, εξακολουθούν να τίθενται ορισμένες βασικές προκλήσεις για την εξασφάλιση βιώσιμων, δίκαιων και αποτελεσματικών προγραμμάτων εμβολιασμού σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και για τη διαφύλαξη των πρόσθετων οφελών από τον εμβολιασμό.
Οι πιο επιτακτικές προκλήσεις περιλαμβάνουν την αντιμετώπιση της διστακτικότητας απέναντι στον εμβολιασμό (καθυστέρηση στην αποδοχή ή απόρριψη των εμβολίων, παρά τη διαθεσιμότητα υπηρεσιών εμβολιασμού), την ανάσχεση της εξάπλωσης μεταδοτικών νόσων που προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό, τη διατήρηση υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης και την εξασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στον εμβολιασμό για άτομα όλων των ηλικιών και πληθυσμών. Η οικονομική βιωσιμότητα των προγραμμάτων εμβολιασμού είναι επίσης καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση μεγαλύτερης υποστήριξης για την παρακολούθηση του αντικτύπου και της αποτελεσματικότητας των εμβολίων, για τον μετριασμό του κινδύνου ελλείψεων, καθώς και για την αντιμετώπιση της διστακτικότητας απέναντι στον εμβολιασμό και των επιπτώσεών της στα προγράμματα ανοσοποίησης. Η διστακτικότητα αποτελεί πηγή αυξανόμενης ανησυχίας στην Ευρώπη και παγκοσμίως, η οποία υπονομεύει την αξία του εμβολιασμού σε σχέση με τη δημόσια υγεία.
Κατά τα τελευταία χρόνια,, σημαντικές εστίες ασθενειών που προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό, καθώς και ορισμένα συμβάντα με διασυνοριακές επιπτώσεις, έχουν φέρει στο προσκήνιο τα παραμένοντα κενά στον τομέα της εμβολιαστικής κάλυψης στην ΕΕ.
Η επανεμφάνηση της ιλαρα
Η ιλαρά αποτελεί μια ιδιαίτερη πρόκληση: κατά τα τελευταία χρόνια, παρατηρήθηκε εκτεταμένη επανεμφάνιση της νόσου στην ΕΕ. Περισσότερα από 14.000 κρούσματα της νόσου αναφέρθηκαν μόνο το 2017 αριθμός υπερτριπλάσιος του αριθμού των περιστατικών το 2016. Η βασική αιτία παραμένει η υποβέλτιστη διάδοση του εμβολιασμού, η οποία βρίσκεται κάτω από το ελάχιστο απαιτούμενο ποσοστό του 95 %. Η Ευρώπη δεν έχει κατορθώσει να εξαλείψει την ιλαρά σύμφωνα με τους συμφωνημένους στόχους της ΠΟΥ και η συσσώρευση των ευπαθών παιδιών με την πάροδο του χρόνου, που υπολογίζεται σε περίπου 4 εκατομμύρια μεταξύ 2006 και 2016 , καθιστά επιτακτικές τις δράσεις στον τομέα της πολιτικής και της δημόσιας υγείας.
Τα πρόσφατα θανατηφόρα κρούσματα διφθερίτιδας στην ΕΕ υπενθυμίζουν, επίσης, το γεγονός ότι άτομα που δεν έχουν ανοσοποιηθεί έναντι σπάνιων ασθενειών εξακολουθούν να διατρέχουν κίνδυνο . Το 2016, η εμβολιαστική κάλυψη για τη διφθερίτιδα, τον τέτανο και τον κοκκύτη μεταξύ των παιδιών στην ΕΕ ήταν κάτω από το απαιτούμενο ποσοστό του 95 % 7 και εξακολουθεί να υφίσταται η ανάγκη εξασφάλισης συνεχούς προστασίας και μετά την ενηλικίωση, ιδίως για τους ταξιδιώτες, τους ηλικιωμένους και τα άτομα με κοινωνικές συνδέσεις με χώρες όπου ενδημούν οι ασθένειες αυτές.
Τα ποσοστά εμβολιασμού κατά της εποχικής γρίπης στην ΕΕ παραμένουν σημαντικά χαμηλότερα από τον στόχο κάλυψης του 75 % για τα άτομα άνω των 65 ετών και φαίνεται να μειώνονται περαιτέρω . Παρά τα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τη σοβαρότητα της γρίπης μεταξύ των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας, μόνο ένα κράτος μέλος της ΕΕ έχει επιτύχει τον στόχο κάλυψης .
Ορισμένες εστίες ασθενειών κατά τα τελευταία χρόνια συνδέονται με μετάδοση από εργαζομένους στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Το γεγονός αυτό κρίνεται ανησυχητικό και εγείρει θεμελιώδη ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια των ασθενών
Οι σχετικές προκλήσεις απαιτούν παρεμβάσεις σε διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης κατανόησης των βαθύτερων αιτιών για τη μείωση της κάλυψης. Η επένδυση όχι μόνο σε χρηματικούς όρους αλλά και στην κατάρτιση των εργαζομένων στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης σχετικά με τον εμβολιασμό κρίνεται απαραίτητη. Τέτοιες επενδύσεις θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «έξυπνες» δαπάνες με σκοπό την πρόληψη των ασθενειών και του αντίστοιχου αποφευκτού κόστους για το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, και ως συμβολή στους γενικούς στόχους της αποδοτικότητας και της βιωσιμότητας
Δραστηριότητες προτεραιότητας
Οι κύριες δραστηριότητες προτεραιότητας θα πρέπει να αποσκοπούν:
Øστην ανάπτυξη επιχειρησιακών ευκαιριών σε επίπεδο ΕΕ, όπως το ευρωπαϊκό σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τον εμβολιασμό, για την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των σχετικών δραστηριοτήτων εμβολιασμού,
Øστην αξιοποίηση των ευκαιριών που προσφέρει το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) για την ενίσχυση των ικανοτήτων των εθνικών και περιφερειακών υποδομών υγείας στον τομέα του εμβολιασμού,
Øστην ενίσχυση των συνεργειών και της συνεργασίας με διεθνείς παράγοντες και πρωτοβουλίες, όπως η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας και η Στρατηγική Συμβουλευτική Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για την Ανοσοποίηση (SAGE), η Ευρωπαϊκή Τεχνική Συμβουλευτική Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για την Ανοσοποίηση (ETAGE), η Πρωτοβουλία για την Παγκόσμια Υγειονομική Ασφάλεια, η Ατζέντα για την Παγκόσμια Υγειονομική Ασφάλεια, η UNICEF και πρωτοβουλίες χρηματοδότησης και έρευνας όπως η Παγκόσμια Συμμαχία για τα Εμβόλια (GAVI) και ο Συνασπισμός για Καινοτομίες Επιδημιολογικής Ετοιμότητας (CEPI) και η Παγκόσμια Συνεργασία Έρευνας για την Ετοιμότητα για τα Λοιμώδη Νοσήματα (GloPID-R).
Συμπεράσματα
Η συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ στον τομέα του εμβολιασμού θα συμπληρώσει και θα στηρίξει τις εθνικές πολιτικές εμβολιασμού. Οι συντονισμένες δράσεις θα βελτιώσουν τη βιωσιμότητα των εθνικών προγραμμάτων εμβολιασμού και θα ενισχύσουν τις εθνικές ικανότητες για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης διστακτικότητας απέναντι στον εμβολιασμό, των παγκόσμιων ελλείψεων σε εμβόλια, της αποεπένδυσης των παρασκευαστών εμβολίων και της έλλειψης συντονισμού στην έρευνα και ανάπτυξη εμβολίων.
Πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά επιχειρησιακά εργαλεία, δομές και μηχανισμοί θα βελτιώσουν τη συνεργασία όλων των ενδιαφερομένων φορέων σε επίπεδο ΕΕ. Η συνεργασία αυτή θα αυξήσει τις συνέργειες μεταξύ της πολιτικής εμβολιασμού και των συναφών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ετοιμότητα έναντι κρίσεων, την ηλεκτρονική υγεία (e-health), την αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας, την έρευνα και ανάπτυξη και τη φαρμακευτική βιομηχανία. Θα συνεισφέρει συνεπώς στην αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των εθνικών συστημάτων υγείας και θα βελτιώσει την ασφάλεια της υγείας στην Ευρώπη και πέραν αυτής, με σεβασμό στις ιδιαιτερότητες των χωρών και τις αρμοδιότητες των εθνικών και περιφερειακών αρχών της ΕΕ.
Θα πρέπει επίσης να επιδιωχθούν συνέργειες με διεθνείς πρωτοβουλίες όπως η GAVI και ο CEPI. Οι μηχανισμοί για τη βελτίωση της ετοιμότητας, του εντοπισμού και της αντιμετώπισης των απειλών κατά της υγείας που μπορούν να προληφθούν με τον εμβολιασμό, για τη σύνδεση με τον προγραμματισμό ετοιμότητας της ΕΕ και για την εφαρμογή των διεθνών κανονισμών υγείας θα πρέπει να περιλαμβάνουν διατάξεις για τη στήριξη των φτωχότερων χωρών, ιδίως σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης