Δευτέρα
18 Δεκεμβρίου 2017
Ημερήσια ηλεκτρονική εφημερίδα, Αρ. φύλλου 2647RSS FEED
Μια σημαντική επέτειος για όλους τους ορθόδοξους Έλληνες
Γράφει ο
Κώστας Παδουβάς

Στις 27 Δεκεμβρίου του έτους 537 μ.Χ. έγιναν τα εγκαίνια του περίλαμπρου ναού της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη, από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό[1], που βασίλεψε από το 527 μέχρι το θάνατό του το 565 μ.Χ.

Το μνημειώδες αυτό έργο αποφασίστηκε  από τον αυτοκράτορα να γίνει ύστερα από τη « Στάση= εξέγερση του Νίκα» ( «Νίκα» υπήρξε γενική ιαχή-σύνθημα- της εξέγερσης), διάρκειας από 11 μέχρι 18 Ιανουαρίου του έτους 532 μ.Χ., που καταπνίγηκε στο αίμα. Η βίαιη αυτή λαϊκή ταραχή έγινε μεταξύ των φανατικών φιλάθλων-οπαδών αντίπαλων ομάδων (εκ των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων) του τότε δημοφιλούς αγωνίσματος των Αρματοδρομιών-Ιπποδρομιών στα Ιπποδρόμια των Αυτοκρατοριών Ρωμαϊκής και Βυζαντίου, (σήμερα έχουμε παρόμοιους φανατισμούς στο δημοφιλές άθλημα του ποδοσφαίρου!). Οι διάφοροι αυτοί εξεγερμένοι ήσαν οπαδοί 4 ομάδων (δήμων) με χρωματιστές στολές (Γαλάζιοι-μπλε Βενετοί, Πράσινοι, κόκκινοι οι Ρούσσοι, και οι Λευκοί). Τα αίτια της στάσης ήσαν η αφόρητη κατάσταση που επικρατούσε στη βασιλεύουσα(Κωνσταντινούπολη), με το  λαό να δυσανασχετεί για τους υψηλούς φόρους,  αυθαιρεσίες στη διοίκηση κ.ά.  καταπιεστικά μέτρα που είχε επιβάλλει ο Ιουστινιανός. Η στάση υποστηρίχθηκε και από ορισμένους Ευγενείς και Συγκλητικούς, επειδή είχαν μειωθεί τα δικαιώματα τους από νομοθετημένα μέτρα του αυτοκράτορα.

Στη διάρκειά της στάσης έγιναν πυρπολήσεις  δημόσιων κτηρίων (μεταξύ αυτών και η προηγούμενη εκκλησία της Αγίας Σοφίας Γ΄ του Αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β΄), καταστροφές ιδιοκτησιών και χιλιάδες βίαιοι θάνατοι. Κατά τις μεγάλες συγκεντρώσεις των στασιαστών στον ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης εκλέχτηκε ο Υπάτιος[2] –ανιψιός του πρώην Αυτοκράτορα Αναστασίου- νέος Αυτοκράτορας σε αντικατάσταση του Ιουστινιανού.

Από όλα τα παραπάνω, κλονίστηκε ο θρόνος του Ιουστινιανού, οπότε αναζητούσε  διέξοδο με την αναχώρησή του από το Βυζάντιο. Εκείνη την κρίσιμη ώρα με την προτροπή της συζύγου Θεοδώρας άλλαξε γνώμη και αποφάσισε την καταστολή της στάσης με βία (ανάμειξη του στρατού), οπότε κατεσφάγησαν οι συγκεντρωμένοι στον ιππόδρομο 30.000 στασιαστές και η στάση έληξε.

Στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, θέλοντας να συσπειρώσει τον ορθόδοξο λαό οραματίστηκε  να ξανακτιστεί εκ θεμελίων η  κατεστραμμένη Αγία Σοφία και μάλιστα  ως  μοναδική στον κόσμο εκκλησία από πλευράς μεγέθους,  πρωτότυπου σχεδίου και  πολυτέλειας. Την υλοποίηση της ανέγερσης του ναού ανέθεσε στους διάσημους Μικρασιάτες (Έλληνες) τεχνικούς, Ανθέμιο (μηχανικό από Τράλλες ή Αϊδινί) και Ισίδωρο (Αρχιτέκτονα από Μίλητο), χωρίς κανένα περιορισμό στη σχεδίαση, επίβλεψη, κατασκευή και κάθε είδους δαπανών. Στην πενταετία που ακολούθησε εργάστηκαν 10 χιλιάδες κάθε λογής τεχνίτες και βοηθοί και δαπανήθηκαν 300 εκατομμύρια χρυσά Βυζαντινά νομίσματα (αντιστοιχούν σε 1 τρις δολάρια, που την κατατάσσουν ως το ακριβότερο κτήριο που έγινε ποτέ στον κόσμο). Τόσο πολύ εντυπωσίασε τον Ιουστινιανό η θέα του, ώστε αναφώνησε:« Νενήκικά σε Σολωμόν» κατά την ημέρα των εγκαινίων,   συγκρίνοντας τον εβραϊκό ναό του Σολομώντος στην Ιερουσαλήμ με αυτό το μεγαλούργημα[3] της κοιτίδας του Χριστιανισμού.

Αυτόν τον λαμπροφόρο ναό λάμπρυνε ακόμη περισσότερο ο τοποθετηθείς εκεί θρόνος του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως με ότι αυτό σημαίνει για την Ορθοδοξία ( μεγαλειώδεις στέψεις Βυζαντινών αυτοκρατόρων και κληρικών, θρησκευτικές Σύνοδοι κ.ά.), αλλά και καταστάσεις οπισθοδρόμησης σε μελανές περιόδους ενδιάμεσα (πάμπολλες  πολιτικές διαμάχες μου ανέτρεψαν Αυτοκράτορες και Πατριάρχες, σχίσμα των Εκκλησιών το 1054 μ.Χ., Φραγκοκρατία, Σταυροφορίες, Εικονομαχίες κ.ά.) μέχρι το 1453 που έγινε μουσουλμανικό τζαμί μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως.

Η μετέπειτα προσθήκη 4 μιναρέδων των Μωαμεθανών και η αλλαγή χρήσης σε μουσουλμανικό Τέμενος, «πάγωσαν» την αίγλη του ναού και οι παρεμβάσεις των κατακτητών της (αντικατάσταση σταυρού στον τρούλο με το μουσουλμανικό μισοφέγγαρο, καλύψεις με σοβάδες ψηφιδωτών και εικόνων, μουσουλμανικές  θρησκευτικές επιγραφές, αφαιρέσεις χριστιανικών εξοπλισμών, πολυελαίων κ.ά.) αλλοίωσαν τον χριστιανικό χαρακτήρα της.

Ωστόσο σε κάθε χριστιανική καρδιά η Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης ήταν, είναι και θα είναι ο ναός με τη « θεϊκή παρενέργεια…». 


[1]   Ο Ιουστινιανός ο 1ος (482-565 μ.Χ.), γεννήθηκε στο Ταυρέσιο της Δαρδανίας (επαρχία του Βυζαντίου βόρεια των Σκοπίων). Κατά τον ιστορικό Παπαρρηγόπουλο το αρχικό όνομα του ήταν «Ουπράβδα»(ubravda). Μετέπειτα έλαβε διάφορα ονόματα, όπως Φλάβιος, Πέτρος, Σαββάτιος. Ήταν ανιψιός του Θράκα Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Ιουστίνου, από τον οποίο ορίστηκε κληρονόμος του θρόνου του. Σύζυγος του και Αυτοκράτειρα υπήρξε η αμφιλεγόμενη αλλά δραστήρια, για πολλούς ιστορικούς,  Θεοδώρα (500-548 μ.Χ), καταγωγής από την Αμμόχωστο Κύπρου, ύστερα από σφοδρό έρωτα μεταξύ τους. Η θεοδώρα πέθανε από καρκίνο 48 ετών. 

[2]  Ο Υπάτιος και ο αδελφός του θανατώθηκαν αμέσως μετά την καταστολή της στάσης του Νίκα.

[3] Ο νέος χριστιανικός ναός της Αγίας Σοφίας κτίστηκε συνδυάζοντας τις μέχρι τότε 2  τεχνοτροπίες των ναών (Βασιλικής= ορθογώνιοι- κύβου και Περίκεντρου = στρογγυλού με θολωτή στέγη).

Το ορθογώνιο έχει μήκος 78,16μ. και πλάτος 71,82  μ., ο τρούλος διάμετρο 31 μέτρων  στο ύψους 54 μ. (φθάνει τα  62 μ.), που στηρίζεται σε 4 τόξα που εδράζονται επί των 4 ογκωδών πεσσών (τετράγωνες κτιστές κολώνες-στύλοι), δίδοντας την εντύπωση ότι αιωρείται στο κενό (ως να κρέμεται με αλυσίδα από τον ουρανό), εξαιτίας των συνεχομένων 40  παραθύρων που φέρει πλησίον της βάσης του  περιμετρικά (ο βασικός λόγος κατασκευής των παραθύρων είναι στατικός, δημιουργώντας τεχνητά ανοίγματα στις θέσεις των πιθανών ρωγμών από σεισμούς).

 Άρχισε να κτίζεται ένα περίπου μήνα μετά τη στάση του Νίκα ( 23-2-532) και τέλειωσε –εγκαινιάστηκε την 27-12-537 (5 χρόνια, 10 μήνες και 4 ημέρες). Στα εγκαίνια σφάχτηκαν 1000 βοοειδή, 10.000 αρνιά, 600 αίγες, 1000 χοιρίδια, 20.000 όρνιθες για να μοιραστεί φαγητό στο πλήθος που προσήλθε και πανηγύριζε. Το ορθόδοξο θρησκευόμενο πλήθος τότε και μετέπειτα πίστευε ότι ο ναός αυτός «έγινε με θεϊκή επενέργεια».

Στην αυλή του ναού (αίθριο) με κολώνες γύρω – γύρω, κατασκευάστηκε βρύση (κρήνη) με την επιγραφή (δεν σώζεται): « ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ», που διαβάζεται και αντίστροφα (καρκινική γραφή).

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Ενιαίος Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης